Sulat Pastoral sa Kahugpongan sa mga Obispong Katoliko sa Pilipinas (CBCP) mahitungod sa Korapsyon sa mga Proyekto sa Pagpugong sa Lunop (BEYOND SURVIVAL: Rising above the Floods of Corruption)
“Ipatubod ang kaangayan samag katubigan ug ipabuhagay ang katarung samag nagadagayday nga kasapaan.” (Amos 5:24)
Hinigugmang mga igsuon diha ni Kristo,
Sa kasamtangan, ang Senado ug ang Balay sa mga Kongresista, kining duruha, nagpakisayod mahitungod sa korapsyon diha sa mga proyekto sa pagpugong sa lunop. Apan kinahanglan nga atong masuta: kasaligan ba kining mga pakisusi kung ang mga institusyon nga nagpahigayon niini, mismo sa ilang kaugalingon, nahilambigit man sa maong isyu? Kinsa man ang nagsukip niining mga proyekto diha sa nasudnong paglatid sa panalapi, nga sa kasagaran, nagahikling sa edukasyon, panglawas ug mga programa alang sa katilingbanong kaayohan?
Ang mga Lunop sa Korapsyon
Sa dugay nang katuigan, ang gambalay sa korapsyon diha sa mga buluhaton publiko nasayran na sa kadaghanan. Si Senador Panfilo Lacson mibutyag niini sa dayag. Ang mga Mayor nga sila si Benjamin Magalong ug Vico Sotto mipamatuod nga ang nagpatong-patong nga sistema sa “mga komisyon” kasagaran nakakaon sa kan-uman ka pahat (60 %) sa mga pundo sa proyekto, sa ingon nga kulang sa katunga na lang ang mahibilin alang sa katukoran sa proyekto. Dili ikatingala nga kadaghanan sa mga proyekto ubos og kalidad ug nanginahanglan nga tul-iron kanunay.
Sa bag-ong mga pangusisa, ang pamadlong “Mahiya naman kayo!” gipunting ngadto lamang sa mga kontraktor sa mga proyekto. Apan ang kaulawan kinahanglan magmalangkubon: ang mga magbabalaud, mga ingheniero sa distrito, mga awditor sa gobyerno ug mga politikanhong padrino usab nakasawsaw man sa pagpanulis. Sad-an sa susamang kahimtang ang mga pribadong kontraktor ug mga tig-abuno og pundo (financiers) nga nakig-abin niining pagpangilad. Ang mga pulong ni propeta Isaias (1:23) mamaak nga malala gihapon: “Ang inyong mga pangulo mga masinupakon, kaanib sa mga kawatan; gihigugma nilang tanan ang mga suborno ug gi-apas nila ang mga gasa.”
Ang tinuod nga hustisya dili lang kutob sa pagsilot apan ang pag-uli sa gikawkaw nga bahandi ngadto sa kaban sa katilingban diin kini nagagikan. Dili pa makakabus kanila nga nalambigit sa pagpangawkaw kung i-uli nila kini sa katawhan. Ang nasud magpabiling kabus kung dili kini nila i-uli. Ang pag-uli sa kinawkaw nga bahandi dili usa ka personal nga pagpanimalos kondili usa ka matarung nga buhat pagpatunhay sa hustisya ug makabenepisyo ang kadaghanan alang sa ilang ting-usbawan.
Adunay usa ka pamalandong sa usa ka Pilipinang digital strategist ug behavioral psychologist nga si Kia Alvarez Abrera nagpahinumdum kanato: ang korapsyon mokoyanap dili lang tungod sa mga “natig-a nang mga hawod” (brazen elites), apan tungod sa “pamolitika sa paglahutay” (survival politics) nga nakapatuo sa mga kabus nga gantihan ang makahatag og alibyo sa kasamtangang kasakitan pinaagi sa “padanlog nga mga hatag” (handouts), sanglit ang dinagkong mga pasalig makapahaylo man isip kahamugaway. Gihimong hinagiban sa suborno ang atong batasan sa “utang-kabubut-on” (utang na loob) ug “pakig-unong” (pakikisama). Ang mga dinastiya ug pagpakuyanap sa kabakakon(disinfomation) naghatag og “normal” nga panagway sa korapsyon.
Apan si Kristo mitawag kanato sa pagbarug pataas: “Mi-anhi ako aron sila makadawat og kinabuhi, ug makabaton niini nga madagayaon.”(Juan 10:10). Ang paglahutay lamang (survival) dili mahimong sukdanan sa atong kinabuhing politikanhon. Gikinahanglan natong pangayoon ang dayag nga pagtaho sa tulubagon (visible accountability): dali nga pagsuhid (quick audits); matuod nga multa (real penalties) ug dayag nga binuhatan (transparency) nga makit-an sa katawhan. Ug ang kabag-ohan kinahanglan usab nga magsugod sa atong kaugalingon. Sa matag higayon nga atong palabyon ang panikas, o pang-abuso sa padrinong panagdugtong, atong gipalig-on ang pamatasan nga motugot sa bilyon-ka-piso nga pagpangawat. Si San Pablo nagdasig kanato:
“Ayaw pakig-uyon niining kalibutan, hinonoa, pag-usab kamo pinaagi sa pagbag-o sa inyong salabutan.”(Roma 12:2)
Ang pagbag-o usa man ka batakan tawhanong prinsipyo nga tungod niini tagaan nato ug pagtagad ang pormasyon sa mga hiyas o mithi sa atong mga kabataan ug kabatan-onan. Ang pagtudlo sa Maayong Pamatasan ug Tarung nga Pagkinabuhi o “Good Manners and Right Conduct” usa ka paagi sa pag-umol sa konsyensa. Si Robert Fulghum nagpahinumdum kanato niini sa iyang libro, “All I Really Need to Know I Learned in Kindergarten, sa labing mahinungdanon pagtulun-an sa pagkinabuhi: pagpaambit sa unasy anaa kanato, pakig-angay-angay, paglimpyo sa imong kalat, dili pagkuha sa butang dili imo, ubp. Kini nga mga mithi padayong itisok sa mga kabataan, kabatan-onan aron pagmugna sa kultura kontra korapsyon.
Usa ka Tawag ngadto sa Paglihok, ilabina alang sa Kabatan-onan
Ingon nga ang mga pangulo sa negosyo usab misaad sa ilang hiniusang pamahayag, ang dayag nga pagtaho sa maakuhong kwentada (accountability) kinahanglan bansayon sa publikong mga opisyal ug pribadong mga kontraktor. Dili paigo ang pagpapas-gikan-sa-listahan (blacklisting); ang pakigkonsabo sa korapsyon usa ka krimen ug kinahanglang masilotan.
Ngadto sa atong kabatan-onan: kamo ang nagahawid sa mga yawi sa bag-ong kultura. Nagapuyo kamo sa digital nga kalibutan diin ang kamatuoran ug kabakakon nanagbugno matag adlaw. Pahimusli ang inyong mga plataporma dili lamang alang sa inyong pagpadayag sa inyong kapungot sa kahiwian, kondili alang sa inyong pagkamabinantayon. Ibutyag ang inhustisya, ipaambit ang mga matuod nga kasayoran, paningla ang kabag-ohan. Ipahiuli ang pagbati nga ang korapsyon makauulaw.
KONGKRETONG MGA LIHOK NGA AMONG GIHANGYO KANINYO:
- Pagmabinantayon ug pagmatingugon kamo (be vigilant and vocal) – Ayaw itugot ang way-pagpakabana nga mopahilum sa inyong pagsupak sa kahiwian.
- Isalikway ang “sistema sa politika nga pinasikad sa pakigsuki” (patronage politics) – Pagdumili nga pulihan ang imong boto sa pabor. Pangitaa uban sa kasibot ang kaligdong.
- Isalamin ang kamatinud-anon sa adlaw-adlawng kinabuhi – Ang kaligdong magsugod diha sa lawak-tulunghaan, dapit sa trabaho, sa barangay.
- Pagmugnag mga katilingban sa kamatuoran – Ipaambit ang namatud-an nga inpormasyon, pakigbatoki ang pagpakaylap sa bakak nga inpormasyon, buligi ang paghatag og taho nga maakuhon.
- Duyog sa mga paningkamot sibiko ug sa Parokya – Panginlabot sa mga kalihukan alang sa maayong pangagamhanan, ekolohikanhong kaangayan ug katilingbanong kabag-ohan.
- Buligi ang gawasnong pakisusi – pangayoa ang pagtukod og gawasnong komitiba nga mopasiugdag tataw nga pangusisa sa korapsyon sa mga proyekto sa pagpugong og lunop ug uban pang gipangsukip sa nasudnong panalapi.
- Paningla ang hustisya, dili ang pagpanghigawas sa kaakuhan – Dasoni ang haum nga lihok legal, apil na ang pagpasakag sumbong batok sa mga sad-an sa dinagko nga pangawkaw sa pundo sa pangagamhanan, subay sa atong sistema sa hustisya.
- Pagpangdumala pinaagi sa panig-ingnan dinhi sa Simbahan – ang atong mga diyosesis, mga Parokya ug mga institusyon sa Simbahan kinahanglang mohan-ay sa unsay angay pinaagi sa pagtukod og mga dayag nga mga sistema sa maakuhong kwentada ug pinaagi sa pagwagtang sa korapsyon gikan sa atong simbahanong mga gambalay.
- Pagpuyo sa yano nga kinabuhi, supaka ang nanghinobra ug luho nga kinabuhi—Sa atong mga pangulo sa kagamhanan, sa negosyo, ug sa Simbahan kami nagaawhag nga isalikway nato ang luho nga pagkinabuhi, mausikong estilo sa kinabuhi ug puy-an ang pagkayano ug pakighiusa sa mga mga kabus.
Pagtapus
Kung ang mga tubig sa lunop misaka gumikan sa pagkawat sa mga pundo sa katilingban, ang labi pang dako nga lunop mao ang korapsyon mismo, nga naglumos sa kaugmaon sa atong nasud. Apan ang Dios misaad: “Kung kamo molabang sa katubigan, ako magauban kaninyo.”(Isaias 43:2)
Maghiusa kita sa paghaw-as ibabaw sa mga lunop sa korapsyon. Padagayaon ta ang kaangayan samag katubigan sa atong kayutaan. Tukoron ta pag-usab ang atong nasud pinasikad sa kamatuoran, hustisya ug sa komon nga kaayohan.
Sa Kahugpongan sa mga Katolikong Obispo sa Pilipinas:
+PABLO VIRGILIO S. CARDINAL DAVID
Obispo sa Kalookan
Presidente, Kahugpongan sa mga Katolikong Obispo sa Pilipinas
